Şah İsmail Hatayi

Şah İsmail Hatayi’ye ilgim aslında, ilkokul yıllarımda köyümde yapılan bir Cem erkânında "Şah Hatayi" ismi geçtiğinde orada bulunan insanların ne kadar büyük bir saygıyla eğildiklerini gördüğümde başlamıştı. Şah Hatayi Kimdi? Nasıl ulu bir kişiydi ki, cemdekiler Hz. Ali, Hz. Hüseyin ve Pir Sultan gibi adı geçtiğinde saygıyla eğiliyorlardı. XV. yüzyılın son çeyreğinde Erdebil'de dünyaya gelen Şah İsmail, kendini tarikatın siyasallaşması sonucu ortaya çıkan kargaşa ortamında bulmuştur. Çocukluğu baskı altında ölüm korkusuyla geçmiş, sanatı da dedesi Şeyh Cüneyd ve Babası Şeyh Haydar'ın halifeleri olan Anadolulu Kızılbaş dedelerin verdiği tasavvufi bilgiler ışığında gelişmiştir. 38 yıl gibi kısa bir yaşamı olan Şah İsmail'in, savaş alanlarında kazandığı başarılarının yanı sıra kalemini bir kılıç gibi son derece etkili kullanabilen nadir devlet adamlarındandır. Hatayi tapşırmasını (mahlasını) kullanarak şiirler yazan Şah İsmail Azeri halk edebiyatının en büyük ustası sayılmıştır. Yazdığı şiirler Anadolu insanının ruhunu okşamış ve bilincine yerleşmiştir. Şah İsmail Alevi-Bektaşi-Kızılbaş halk edebiyatında  "Yedi Ulu Ozan”dan biridir.
Alevi-Bektaşi-Kızılbaş Cem erkânlarında "Hatayi" mahlaslı şiirleri, deyişleri vazgeçilmez bir inanç ve kültür unsuru olarak karşımıza çıkmaktadır. Seçkin Türkçe ve Farsça yapıtlar veren Şah İsmail Hatayi şiirlerinde, heyecanlı bir sanatçı ruhu ile lirizmi yer yer bütünleştirmiştir. İnancına ve davasına son derece bağlı olan Şah İsmail'in dizelerinde, Hurufilik inancının etkisi görülür. 2. baskısı yapılan bu Kitap’ta, Safevi tarikatı ve devamı olan Safevi Devleti’nin ortaya çıkışı, dayandığı kökler, geçirdiği evreler Kızılbaş Alevi cem-yol-erkânı, Kızılbaş Alevi Ocak (dedelik) sistemi ele alınmış, Safevi Tarikatı ve Devleti’nin çağdaşı olan aynı coğrafyada bulunan devletlerle olan dini-siyasi münasebetleri orijinal kaynaklardan aktarılmıştır. Bu alanda araştırma yapacakların ve Şah İsmail’i, Kızılbaş Aleviliğin dini-siyasi tarihini araştırmacılar kadar konuya meraklı okurların da ilgisini çekeceğinden şüphem yoktur.