İnsan ve İmtihan

İnsanın dünyaya geliş amacı ve dünya hayatının anlamı gibi konular insanlık tarihi kadar eskidir. İnanç ve düşünce sistemleri bu ve benzeri konularda çeşitli fikirler üretmişlerdir. İlahi dinlerde vahiy ile açıklanan bu konular halen insanın zihnini meşgul etmeye devam etmektedir. İslam’a göre insan yaşamının amacı olarak kabul edilen “imtihan” kavramı da bu bağlamda tartışılan konulardan birisidir. Bu çalışmada imtihan kavramı kelami bir problem olarak merkeze alınmış ve bu kavramın insanın düşünce ve davranış dünyasındaki tesirine odaklanılmıştır. İlk bölümde imtihan kavramının analizi yapılarak kelimenin etimolojisi üzerinde durulmuş ve Kur’an-ı Kerim’deki ayetler çerçevesinde değerlendirilmesi yapılmıştır. Kavramla yakın ilişkili olarak kabul edilen bela, fitne ve musibet kavramları da benzer bir metotla ele alınmıştır. İkinci bölümde İslam inanç ekollerinin Tanrı tasavvurları bağlamında imtihan kavramı açıklanmıştır. Bu doğrultuda adil, mutlak iradeci ve hikmet sahibi Tanrı tasavvurlarına yer verilmiştir. Üçüncü bölümde ise dünya hayatı boyunca ahlaki bir düzen kurması beklenen insanın donanım ve yeterlilikleri irdelenmiştir. Zira insanın iyiyi ve kötüyü yapabilme imkânı ile yaratılması, kendine, topluma ve âleme karşı sorumluluklarını yerine getirme bilinciyle hareket etmesini sağlamaktadır. Ayrıca bu bölümde insanın hür iradesi ile ahlaki davranış içinde bulunmasının imtihanla olan ilişkisi ortaya konmuştur.