Ehl-i Sünnet Kelamında Tevekkül

İslam’ın müminlere en müstesna armağanlarından, kul ile Allah arasındaki en sağlam köprülerden, insanı rabbine yaklaştıran en güzel tavırlardan, kişiye acziyetini anladığı nispette Mevlasının kudretini idrakine vardıran en öğretici sıfatlardan, başkasından istiğna eli çektikçe Hakk’ın desteğini yanı başında hissettiren en güçlü dayanaklardan, güzelliğine ulaşıldıkça sevki daha üste taşıyan en hoş hallerden, parmaklarından içildikçe susuzluğu artıran en latif kaynaklardan, yaşanmadığı anlatılması en zor ahlaki erdemlerden biri olan tevekkül; müminlerin temel sıfatları arasında yer alması gerekirken, maalesef kıymeti yeterince takdir edilememiş, hatta kimi zaman insanı aşağı çeken bir vasıf şeklinde telakki olunmuş ve gözden düşürülmesi iktiza eden bir haslet konumuna getirilmiştir.

Özellikle geç dönemlerde oluşan ilgili anlayışın kendine göre belki haklı gerekçeleri varsa da Ehl-i sünnet kelamcılarının çizdiği tevekkül tablosunda yergiyi gerektirecek hiçbir şey yoktur. Bu anlayışta tevekkül, hayatı insanlara zorlaştıracak bir yapıya büründürmemekte, sadece müminlerin Allah’ı ve O’nun irade ile kudretinin etkinliğini asla yahut mümkün mertebe kalplerinden çıkarmamalarını aracı kılmaktadır. Kulun kendisini dünyaya fazlasıyla kaptırabileceği, benliğini ve ubudiyetini unutabileceği, etrafını kuşatan sebeplere gereğinden fazla anlam yükleyebileceği, insanlara gerçek müessir gibi bakabileceği, davranışlarıyla Rabbine ait makamları başkasına izafe edebileceği, sonucu O’nun gayrından bilebileceği, eylem ve tercihlerinin ilahi irade ve kudretin alanından çıkmış gibi bulunduğu gafletine düşebileceği, kendinden bir güç ve kudret tasarlayabileceği, başarıyı nefsine atfetme yanlışına kapılabileceği bir atmosferde ona, bunların hiçbirinin doğru olmayacağını fısıldamakta, yeri geldiğinde ise bu hakikatleri haykırmaktadır. İşte Ehl-i sünnet kelamında tevekkül, mümine bütün bu güzellikleri kazandıracak bir nitelik olarak sunulmakta ve insanları ona davet olunmaktadır.