Hanbelî Usûl Düşüncesinde Kıyas

Hanbelî mezhebi, nassa sıkı bağlılığı ve rivayete verdiği önemle tanınır. Mezhebin bu yönü, onun kıyasa mesafeli durduğu ya da kıyası yalnızca zaruret hâlinde başvurulan zayıf bir delil olarak gördüğü yönünde yaygın bir kanaate yol açmıştır. Ancak mezhebin usûl eserleri incelendiğinde farklı bir tablo ortaya çıkmaktadır. Hanbelî usûlcüler kıyası hüccet kabul etmiş, onu reddedenlere karşı savunmuş ve kıyasın tanımından illetler arası tercihe kadar hemen her meselesini ayrıntılı biçimde tartışmışlardır. Onlar bir yandan Ahmed b. Hanbel'den nakledilen görüşlere bağlı kalmaya özen göstermiş, diğer yandan farklı mezheplerin usûl birikimiyle sürekli etkileşim içinde kendilerine özgü bir kıyas teorisi geliştirmişlerdir. Bu çalışma, Hanbelî kıyas anlayışını usûl literatürü üzerinden bütüncül bir şekilde ele almaktadır. Hanbelî usûlcülerin görüşleri tek tek tespit edilerek karşılaştırılmakta ve zaman içindeki değişimleri izlenmektedir. Böylece Hanbelî usûl düşüncesinin tek bir görüşe indirgenemeyeceği, kendi içinde tartışan ve gelişen bir gelenek olduğu ortaya konmaktadır. Çalışma, mezhepler arası karşılaştırmalı araştırmalarda Hanbelîlere yapılan nispetlerin isabet derecesini değerlendirmesi bakımından da fıkıh usûlü alanındaki araştırmacılar için önemli bir başvuru kaynağı olmayı amaçlamaktadır.