Dış Ticaret İşlemler ve Uygulamalar

ONİKİNCİ BASKININ ÖNSÖZÜ .................................................................................................... iii İÇİNDEKİLER ................................................................................................................................ iv

1. BÖLÜM

İHRACAT KAVRAMI VE TEMEL ESASLARI 1. GİRİŞ ......................................................................................................................................... 1 2. İHRACAT KAVRAMI VE İHRACATIN TEMEL ESASLARI ....................................................... 2 2.1. İhracat Kavramı ve İçeriği................................................................................................... 2 2.1.1. Dolaylı İhracat .......................................................................................................... 4 2.1.2. Dolaysız İhracat ....................................................................................................... 6 2.2. İhracatın Temel Esasları .................................................................................................... 8 2.3. İhracat Süreci ..................................................................................................................... 9 2.3.1. İhracatçı Sıfatının Kazanılması .............................................................................. 10 2.3.2. Pazar ve Müşterinin Bulunması ............................................................................. 14 2.3.2.1. İşletmenin Sahip Olduğu Bilgi Kaynakları ................................................. 15 2.3.2.2. Diğer İşletmeler ve Bireyler ....................................................................... 15 2.3.2.3. İnternet ve Çeşitli Veri Tabanları .............................................................. 16 2.3.2.4. Ticari Organizasyonlar ve Fuarlar ............................................................. 20 2.3.2.5. Çeşitli Kamu ve Meslek Kuruluşları .......................................................... 22 2.3.3. Potansiyel Müşterilerle Detayların Görüşülmesi .................................................... 22 2.3.4. Müşteri ile Anlaşma Sağlanması ........................................................................... 24 2.3.5. Akreditifin Tarafımıza Bildirilmesi........................................................................... 26 2.3.6. İhracat İçin Malların Hazırlanması ......................................................................... 27 2.3.7. İlgili Belgelerin Hazırlanması ................................................................................. 27 2.3.7.1. Türkiye'de Gümrükleme Sürecinde Kullanılan ve Hazırlanması Gereken Belgeler ...................................................................................... 28 2.3.7.2. ........... İthalatçı Ülkede Gümrükleme Sürecinde Kullanılan ve Hazırlanması Gereken Belgeler ...................................................................................... 28 2.3.8. Malların Sevk Aracına Teslimi ve Yüklenmesi ....................................................... 29 2.3.9. Gümrüklemenin Yapılması .................................................................................... 30 2.3.10. Sonuç İşlemleri .................................................................................................... 33 2.3.11. İhracattan Kaynaklanan Kambiyo Taahhütlerinin Kapatılması ............................ 34 3. İHRACAT ÇEŞİTLERİ .............................................................................................................. 34 3.1. Gerçekleştirilen İşlemlere Göre İhracat Çeşitleri .............................................................. 34 3.1.1. İhracat .................................................................................................................... 34 3.1.2. Kayda Bağlı İhracat ............................................................................................... 35 3.1.3. Kredili İhracat ......................................................................................................... 35 3.1.4. Konsinye İhracat .................................................................................................... 35 3.1.5. İthal Edilmiş Malların İhracı ................................................................................... 36 3.1.6. Bağlı Muamele veya Takas Yoluyla Yapılacak İhracat .......................................... 36 3.1.7. Ticari Kiralama Yoluyla Yapılacak İhracat ............................................................. 37 v 3.1.8. Transit Ticaret ........................................................................................................ 37 3.1.9. Bedelsiz İhracat ..................................................................................................... 38 3.1.10. Yurtdışı Fuar ve Sergilere Katılım........................................................................ 39 3.1.11. Serbest Bölgelere Yapılacak İhracat ................................................................... 40 3.1.12. Yurtdışı Müteahhitlik Hizmetleri Kapsamında Yapılacak İhracat ......................... 42 3.2. İhracatın Yapılacağı Ülkeye Göre İhracat Çeşitleri .......................................................... 42 3.2.1. Avrupa Birliği (AB) Ülkelerine Yapılacak İhracat.................................................... 42 3.2.2. Serbest Ticaret Anlaşması (STA) Yapılan Ülkelere İhracat ................................... 44 3.2.3. Genelleştirilmiş Tercihler Sistemi (GSP) Kapsamında Türkiye'ye Taviz Tanıyan Ülkelere İhracat .............................................................................. 46 3.3. İhracata Konu Ürüne Göre İhracat Çeşitleri ..................................................................... 47 3.3.1. İhracatta Zorunlu Uygulamada Bulunan Standartlar ............................................. 47 3.3.2. Bitki ve Bitkisel Ürünlerin İhracatı .......................................................................... 47 3.3.3. Canlı Hayvan ve Hayvansal Ürünlerin İhracatı ...................................................... 48 3.3.4. Analiz Gerektiren Ürünlerin İhracatı ...................................................................... 49 3.3.4.1. Halı İhracatı .............................................................................................. 49 3.3.4.2. Hediyelik Eşya İhracatı ............................................................................. 49 3.3.4.3. Lületaşından Yapılan Pipo İhracatı ........................................................... 49 4. İHRACAT VE İTHALATLA İLGİLİ KURUM VE KURULUŞLAR ............................................... 50 4.1. Ticaret Bakanlığı .............................................................................................................. 50 4.2. İhracatçı Birlikleri .............................................................................................................. 53 4.3. Ticaret ve Sanayi Odaları ................................................................................................. 53 4.4. Türk Eximbank ................................................................................................................. 54 5. ULUSLARARASI TİCARETLE İLİŞKİLİ ÖRGÜTLER VE TEMEL ANLAŞMALAR .................. 55 5.1. Birleşmiş Milletler ............................................................................................................. 55 5.2. Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ) ............................................................................................ 57 5.3. Avrupa Birliği ve Gümrük Birliği Anlaşması ...................................................................... 59 5.4. Avrupa Serbest Ticaret Birliği (EFTA) .............................................................................. 60 5.5. İktisadi İşbirliği ve Kalkınma Teşkilatı (OECD) ................................................................. 60 5.6. Ekonomik İşbirliği Teşkilatı (EİT) ...................................................................................... 61 5.7. İslam İşbirliği Teşkilatı (İİT)............................................................................................... 62 5.8. Karadeniz Ekonomik İşbirliği Örgütü (KEİ) ....................................................................... 63 5.9. Gelişen 8 Ülke (D8) .......................................................................................................... 63 5.10. G-20 Ülkeler Grubu ........................................................................................................ 63 5.11. Güney Amerika Ülkeleri Ortak Pazarı (MERCOSUR) .................................................... 64 5.12. Güneydoğu Asya Ülkeleri Birliği (ASEAN) ..................................................................... 64 5.13. Kuzey Amerika Serbest Ticaret Bölgesi (NAFTA) .......................................................... 65 5.14. Türk Devletleri Teşkilatı .................................................................................................. 65 KAYNAKÇA .................................................................................................................................. 67

2. BÖLÜM

İHRACAT İŞLEMLERİ VE DOKÜMANTASYON 1. GİRİŞ ....................................................................................................................................... 69 2. İHRACATTA KULLANILAN BELGELER .................................................................................. 70 2.1. Proforma Fatura (Proforma Invoice)................................................................................. 70 vi 2.2. İhracatta Türkiye'de Gümrüklemede Kullanılan Belgeler ................................................. 73 2.2.1. Türkçe Fatura ........................................................................................................ 73 2.2.2. Türkçe Çeki Listesi ................................................................................................ 75 2.2.3. Gümrük Çıkış Beyannamesi .................................................................................. 78 2.2.4. Dolaşım Belgeleri .................................................................................................. 79 2.2.5. İhracatta Türkiye İçinde Kullanılan Diğer Belgeler ................................................. 80 2.3. İhracatta Türkiye Dışında İşlem Görecek ve İthalatçıya Ulaştırılacak Belgeler ................ 80 2.3.1. İlgili Uluslararası Taşıma Senedi ........................................................................... 81 2.3.1.1. Konşimento (Bill of Lading) ....................................................................... 81 2.3.1.1.1. Yükleme Kriterlerine Göre Konşimentolar ................................. 85 2.3.1.1.2. Özelliklerine Göre Konşimentolar .............................................. 86 2.3.1.2. CMR Taşıma Senedi (Road Bill - International Consigment Note) ........... 88 2.3.1.3. CIM Taşıma Senedi (Railway Bill - Rail Consigment Note) ...................... 91 2.3.1.4. Havayolu Konşimentosu (Air Waybill) ....................................................... 94 2.3.1.5. İhracatta Kullanılan Diğer Taşıma Belgeleri ............................................. 97 2.3.2. İngilizce Fatura (Invoice) ....................................................................................... 97 2.3.3. İngilizce Çeki Listesi (Packing List)........................................................................ 99 2.3.4. Dolaşım Belgeleri (Movement Certificates) ......................................................... 101 2.3.4.1. A.TR Dolaşım Belgesi (A.TR Movement Certificate) .............................. 103 2.3.4.2. EUR-1 Dolaşım Belgesi (EUR-1 Movement Certificate) ......................... 105 2.3.4.3. EUR-MED Dolaşım Belgesi (EUR-MED Movement Certificate) ............. 107 2.3.5. Menşe Şahadetnamesi (Certificate of Origin) ...................................................... 107 3. TRANSİT REJİMİ VE UYGULAMALARI ................................................................................ 110 3.1. Transit Rejiminin Kapsamı ............................................................................................. 111 3.2. Transit Rejiminin Kullanılan Belgeler .............................................................................. 113 3.2.1. Tır Karnesi (Tır Carnet)........................................................................................ 114 3.2.2. Transit Refakat Belgeleri ..................................................................................... 118 3.3. Transit Rejimi ve Bilgisayarlı Transit Sistemi (NCTS) .................................................... 120 3.3.1. Transit Rejimi ....................................................................................................... 120 3.3.2. Bilgisayarlı Transit Sistemi (NCTS) ve Uygulaması............................................. 121 4. İHRACAT REJİMİ VE UYGULAMALARI ................................................................................ 131 4.1. İhracatta Beyan .............................................................................................................. 131 4.2. İhracatta Gümrük Beyannamesi ..................................................................................... 132 4.3. Elektronik Ticaret Gümrük Beyannamesi (ETGB) .......................................................... 163 KAYNAKÇA ................................................................................................................................ 167

3. BÖLÜM

İTHALAT İŞLEMLERİ VE DOKÜMANTASYON 1. GİRİŞ ..................................................................................................................................... 169 2. İTHALAT KAVRAMI VE SÜRECİ ........................................................................................... 170 2.1. İthalat Kavramı ve İçeriği ................................................................................................ 170 2.2. İthalat Çeşitleri................................................................................................................ 171 2.2.1. Bedelli İthalat ....................................................................................................... 171 2.2.2. Bedelsiz İthalat .................................................................................................... 171 vii 2.2.3. Geçici İthalat ........................................................................................................ 172 2.3. İthalat Süreci .................................................................................................................. 172 2.3.1. İthalatçı Sıfatının Kazanılması ............................................................................. 174 2.3.2. İthalatla İlgili Ön Araştırmanın Yapılması ............................................................ 175 2.3.2.1. İthalatla İlgili Ulusal Alanda Ön Araştırmanın Yapılması ........................ 175 2.3.2.2. İthalatla İlgili Uluslararası Alanda Ön Araştırmanın Yapılması ............... 179 2.3.3. Potansiyel İhracatçıların Bulunması .................................................................... 180 2.3.4. Potansiyel İhracatçılarla Detayların Görüşülmesi ................................................ 181 2.3.5. Anlaşmanın Sağlanması ...................................................................................... 182 2.3.6. İthalatçı Tarafından Akreditifin Açtırılması ........................................................... 183 2.3.7. İthalatla İlgili Belgelerin Gelmesi ve Teslim Alınması .......................................... 183 2.3.8. İthalata Konu Olan Malın Teslim Alınması .......................................................... 184 2.3.9. İthalatta Gümrüklemenin Yapılması .................................................................... 185 2.3.10. İthalatla Kambiyo Taahhütlerin Kapatılması ...................................................... 186 3. İTHALATTA GÜMRÜK BEYANNAMESİ VE BEYAN ............................................................. 187 KAYNAKÇA ................................................................................................................................ 222

4. BÖLÜM

İHRACAT VE İTHALATTA LOJİSTİK 1. GİRİŞ ..................................................................................................................................... 223 2. ULUSLARARASI TİCARETTE LOJİSTİK SİSTEM BİLEŞENLERİ ........................................ 224 2.1. Taşıma Faaliyetlerine Aracılık Eden Kuruluşlar (Forwarders) ........................................ 226 2.2. Taşımacılık ve Taşıyıcı İşletmeler .................................................................................. 228 2.3. Gümrüksüz Sundurma ve Antrepolar ............................................................................. 228 2.4. Serbest Bölgeler ............................................................................................................. 229 2.5. Gümrük Müşavirleri ........................................................................................................ 229 2.6. Uluslararası Gözetim Şirketleri ....................................................................................... 230 3. ULUSLARARASI TİCARETTE TAŞIMA VE TESLİM ŞEKİLLERİ ........................................ 232 3.1. Taşıma Şekilleri (Mode of Transportation) ..................................................................... 233 3.2.1. E-Grubu Teslim Şekli ........................................................................................... 238 3.2.2. F-Grubu Teslim Şekilleri ...................................................................................... 239 3.2.2.1. Taşıyıcıda Teslim - FCA (Free Carrier) .................................................. 239 3.2.2.2. Gemi Hizasında Teslim - FAS (Free Alongside Ship) ............................. 240 3.2.2.3. Gemi Bordasında Teslim - FOB (Free on Board) ................................... 242 3.2.3. C-Grubu Teslim Şekilleri ...................................................................................... 243 3.2.3.1. CFR Teslim Şekli (Mal Bedeli ve Navlun - Cost and Freight) ................ 243 3.2.3.2. CIF Teslim Şekli (Mal Bedeli, Sigorta ve Navlun - Cost, Insurance and Freight) ........................................................................... 244 3.2.3.3. CPT Teslim Şekli (Taşıma Ücreti Ödenmiş Olarak Teslim - Carriage Paid To) ................................................................................... 245 3.2.3.4. CIP Teslim Şekli (Taşıma Ücreti Ödenmiş Olarak Teslim - Carriage Paid To) ................................................................................... 246 3.2.4. D-Grubu Teslim Şekilleri ...................................................................................... 247 3.2.4.1. DPU Teslim Şekli (Nihai Varış Yerinde Teslim-Delivered at Place Unloaded) ..................................................................................... 247 viii 3.2.4.2. DAP Teslim Şekli (Belirtilen Varış Yerinde Teslim-Delivered at Place) .. 248 3.2.4.3. DDP Teslim Şekli (Gümrük Vergileri Ödenmiş Bir Şekilde İthalatçının Deposunda Teslim-Delivered Duty Paid)................................................ 249 4. İHRACAT VE İTHALATTA TAŞIYICI ARAÇLAR VE KONTEYNIRLAR ................................ 251 4.1. İhracat ve İthalatta Kullanılan Taşıyıcı Araçlar ............................................................... 251 4.2.1. Havayolu Taşımacılığında Kullanılan Taşıma Üniteleri ....................................... 253 4.2.2. Denizyolu Taşımacılığında Kullanılan Konteynırlar ............................................. 254 4.2.3. Demiryolu Taşımacılığında Kullanılan Vagonlar .................................................. 256 4.2.4. Karayolu Taşımacılığında Taşıyıcı Araçlar .......................................................... 258 5. MASTIR PAKETLER AMBALAJLAMA VE YÜKLEME ........................................................... 260 5.1. Ambalajlama................................................................................................................... 260 5.2. Ambalajların Ürüne Yönelik Kodlanması ........................................................................ 263 5.3. Etiketleme....................................................................................................................... 264 5.4. Yükleme ......................................................................................................................... 265 KAYNAKÇA ................................................................................................................................ 266

5. BÖLÜM

ULUSLARARASI TİCARETTE FİYATLANDIRMA VE UYGULAMALARI 1. GİRİŞ ..................................................................................................................................... 267 2. DIŞ TİCARET İLE ULUSLARARASI PAZARLAMADA FİYAT KAVRAMI VE İÇERİĞİ .......... 268 2.1. Fiyat Kavramı ................................................................................................................. 268 2.2. Dış Ticaret ve Uluslararası Pazarlamada Fiyatlandırmayı Etkileyen Faktörler .............. 270 2.2.1. Talep .................................................................................................................... 270 2.2.2. Maliyet ................................................................................................................. 273 2.2.2.1. Üretim Aşamasındaki Maliyet Kalemleri ................................................. 273 2.2.2.2. Pazarlama ve Yönetim Aşamasındaki Maliyet Kalemleri ........................ 274 2.2.3. Enflasyon ............................................................................................................. 275 2.2.4. Rekabet ............................................................................................................... 275 2.2.5. Döviz Kuru Uygulamaları ..................................................................................... 276 2.2.6. Pazar Koşulları .................................................................................................... 278 2.2.7. İşletme Vizyonu ve Politikaları ............................................................................. 278 2.3. Fiyatlandırma Kararlarındaki Temel Amaçlar ................................................................. 278 3. ULUSLARARASI TİCARETTE FİYATLANDIRMA YÖNTEMLERİ ............................................ 280 3.1. Maliyet Esaslı Fiyatlandırma Yöntemleri ........................................................................ 280 3.1.1. Tam Maliyet Esasına Göre Uluslararası Pazarlamaya Konu Olan Malın Fiyatlandırılması .................................................................................................. 281 3.1.2. Değişken Maliyet Esasına Göre Uluslararası Pazarlamaya Konu Olan Malın Fiyatlandırılması ......................................................................................... 283 3.2. Rekabet Esaslı Fiyatlandırma Yöntemleri ...................................................................... 286 3.2.1. Pazar Fiyatının Esas Alınması............................................................................. 286 3.2.2. İhale Yöntemi ....................................................................................................... 288 3.2.3. Müzakere Yöntemi ............................................................................................... 288 3.3. Talebi Esas Alan Fiyatlandırma Yöntemleri ................................................................... 289 3.3.1. Talep Analizi Yöntemi .......................................................................................... 289 ix 3.3.2. Pazar Bölümlendirerek Fiyatlandırma ................................................................. 290 3.3.3. Başabaş Noktası Artı Talep Yöntemi ................................................................... 291 KAYNAKÇA ................................................................................................................................ 292

6. BÖLÜM

ULUSLARARASI TİCARETTE ÖDEME YÖNTEMLERİ VE UYGULAMALARI 1. GİRİŞ ..................................................................................................................................... 293 2. ULUSLARARASI TİCARETTE ÖDEME ŞEKİLLERİ ............................................................. 294 2.1. Peşin Ödeme.................................................................................................................. 296 2.2. Prefinansmanla Ödeme.................................................................................................. 299 2.3. Mal Mukabili Ödeme (Cash Against Goods) .................................................................. 299 2.4. Vesaik Mukabili Ödeme (Cash Against Documents) ...................................................... 303 2.4.1. Kabul Kredili Vesaik Mukabili Ödeme .................................................................. 308 2.4.2. Kabul Tahsilatlı Vesaik Mukabili Ödeme ............................................................. 309 2.4.3. Diğer Vesaik Mukabili Ödeme Yöntemleri ........................................................... 311 2.5. Akreditifli Ödeme (Letter of Credit – L/C) ....................................................................... 312 2.5.1. Akreditif Çeşitleri .................................................................................................. 315 2.5.1.1. Ödeme Sorumluluğu Açısından Akreditifler ............................................ 316 2.5.1.1.1. Teyitli (Confirmed) Akreditif .................................................... 316 2.5.1.1.2. Teyitsiz (Unconfirmed) Akreditif ............................................. 316 2.5.1.2. Ödeme Koşullarına Göre Akreditifler ...................................................... 317 2.5.1.2.1. Görüldüğünde Ödemeli Akreditif (At Sight L/C) ..................... 317 2.5.1.2.2. Vadeli Akreditif (Deferred L/C) ............................................... 317 2.5.1.2.3. Poliçe Kabulü Akreditif (Acceptance Credit L/C) .................... 317 2.5.1.3. Kullanılış Amacına Göre Akreditifler ....................................................... 318 2.5.1.3.1. Adi Akreditif (Fixed L/C) ......................................................... 318 2.5.1.3.2. Devredilebilir Akreditif (Transferable L/C) .............................. 318 2.5.1.3.3. Bölünebilir Akreditif (Divisible L/C) ......................................... 320 2.5.1.3.4. Red Clause Akreditif (Red Clause L/C).................................. 321 2.5.1.3.5. Green Clause Akreditif (Green Clause L/C) ........................... 321 2.5.1.3.6. Karşılıklı Akreditifler (Back to Back L/C) ................................ 321 2.5.1.3.7. Rotatif Akreditif (Revolving L/C) ............................................. 324 2.5.1.4. Dış Ticarette Yaygın Olarak Kullanılan Akreditifler ................................. 324 2.5.1.4.1. Vadeli Akreditif (Irrevocable and Deferred L/C) ..................... 324 2.5.1.4.2. Teyitli Vadeli Akreditif (Irrevocable, Confirmed and Deferred L/C) ......................................................................... 327 2.5.1.4.3. Peşin Akreditif (Irrevocable, at Sight L/C) .............................. 329 2.5.1.4.4. Teyitli Peşin Akreditif (Irrevocable, Confirmed at Sight L/C) . 331 2.5.2. Akreditif Uygulamaları.......................................................................................... 334 2.5.2.1. Akreditifin Açılması ................................................................................. 334 2.5.2.2. Akreditifin İhracatçıya Bildirilmesi ........................................................... 336 2.5.2.3. Akreditife Teyit Verilmesi ........................................................................ 337 2.5.2.4. Akreditifli Ödemelerde Belgelerin İncelenmesi ve Rezerv ..................... 339 x 2.5.2.5. Akreditif Metni ve Kapsamı ..................................................................... 342 2.5.2.6. Akreditifin Temliki .................................................................................... 355 2.6. Kabul Kredili Ödeme (Documentary Bills) ...................................................................... 358 KAYNAKÇA ................................................................................................................................ 360

7. BÖLÜM

SERBEST BÖLGELER 1. GİRİŞ ..................................................................................................................................... 361 2. SERBEST BÖLGE KAVRAMI VE İÇERİĞİ ............................................................................ 362 2.1. Serbest Bölgelerin Tanımı .............................................................................................. 363 2.2. Serbest Bölge Çeşitleri ................................................................................................... 364 3. SERBEST BÖLGELERİN MAKROEKONOMİK ETKİLERİ, AVANTAJLARI VE DEZAVANTAJLARI ............................................................................................................... 369 3.1. Serbest Bölgelerin Sağladığı Avantajlar ......................................................................... 370 3.2.Serbest Bölgelerin Dezavantajları ................................................................................... 372 4. SERBEST BÖLGELERDE SAĞLANAN TEŞVİKLER ............................................................ 373 5. SERBEST BÖLGELER VE FAALİYET TÜRLERİ .................................................................. 374 6. SERBEST BÖLGELERDE KURULUŞ YERİ SEÇİMİ ............................................................ 375 7. DÜNYADA VE TÜRKİYE'DE SERBEST BÖLGELER ........................................................... 376 7.1. Dünya' da Serbest Bölgeler............................................................................................ 377 7.2. Türkiye'de Serbest Bölgeler ........................................................................................... 379 7.2.1. Cumhuriyet Öncesi Dönem ................................................................................. 379 7.2.2. Cumhuriyet ve Sonrası Dönem ........................................................................... 379 8. TÜRKİYE' DE SERBEST BÖLGE KURULUŞ MODELLERİ .................................................. 383 8.1. Birinci Model ................................................................................................................... 383 8.2. İkinci Model .................................................................................................................... 383 8.3. Üçüncü Model ................................................................................................................ 383 9. GÜMRÜK BİRLİĞİ VE SERBEST BÖLGE ............................................................................ 384 10. SONUÇ ................................................................................................................................ 385 KAYNAKÇA ................................................................................................................................ 388

8. BÖLÜM

DIŞ TİCARET İSTİHBARATININ ESASLARI

GİRİŞ ......................................................................................................................................... 391 1. DIŞ TİCARETİN DİYALEKTİĞİ .............................................................................................. 395 2. BİLGİNİN DOĞASI VE KARMAŞIKLIĞIN MANTIĞI .............................................................. 401 2.1. Kaos ve Karmaşıklığın Doğuşu ...................................................................................... 401 2.2. Kaos ve Karmaşıklığın Doğuşu ...................................................................................... 402 2.3. Bilginin Doğası: Analitik Parçalanmadan Bütünselliği Kavramaya Yönelme ................. 402 2.4. Diyalektik Düşünce: Çelişkinin Doğası Yoluyla Anlama ................................................. 403 2.5. Doğu Bilgelikleriyle Kesişim: Taoizm ve Sufizmin Bütüncül Yaklaşımı .......................... 403 2.6. Karmaşıklığın Mantığı: Belirsizlik, Geri Besleme ve Uyarlanabilirlik .............................. 404 2.7. Bilmek, Değişmekle ve Değiştirmekle Eşdeğerdir .......................................................... 404 3. DİYALEKTİK DÜŞÜNCENİN TAOİZM VE SUFİZMLE BENZERLİKLERİ ...................