Baki Divanı’nda Aidiyet ve Metin Hataları _{Müstensihten Münekkide}

Osmanlı yazma eser kültürü; müellif, müstensih ve mürettiplerin alışkanlıkları ve tasarrufları neticesinde şekillenen, çok katmanlı bir yapı sunar. Edebiyat tarihine kaynaklık edecek bir metnin doğru okunması ve aktarılması kadar hayati, ancak bir o kadar göz ardı edilen temel mesele; metnin gerçek müellifine aidiyetidir. Zira sağlıklı bir edebiyat tarihi ve isabetli bir üslup incelemesi, ancak aidiyeti kesinleşmiş metinler üzerinden inşa edilebilir. Şaire ait olmayan şiirlerin divan neşirlerine dâhil edilmesi, o şairin poetikası ve edebî şahsiyeti hakkında yapılacak tüm değerlendirmelerin hatalı bir zemine oturmasına yol açmaktadır.
Bu çalışma, klasik Türk edebiyatında metin neşri pratiklerini metodolojik bir eleştiriye tâbi tutarak şiir aidiyeti meselesini klasik şiirin zirve ismi Bâkî odağında sorgulamakta; Bâkî’nin divan nüshalarına ve mecmualara sızan, ona atfedilmesine rağmen aslında başka kalemlerden çıkan metinlerin izini sürmektedir. Bâkî’nin gerek çağdaşlarıyla kurduğu yoğun edebî münasebetler gerekse şiirlerinin geniş bir coğrafyada gördüğü rağbet, zamanla sistematik bir aidiyet karmaşasına sebebiyet vermiştir.
Elinizdeki eser, yalnızca yanlış isnatları tespit etmekle yetinmemekte; bu hataların hangi yazma kültürü pratikleri, hangi müstensih tercihleri, üslup benzerlikleri veya mahlas imlasındaki yakınlıklar neticesinde ortaya çıktığını analitik bir eleştiriden geçirmektedir. Şiir mecmualarından şuara tezkirelerine, en nadir yazma nüshalardan modern neşirlere kadar geniş bir sahada yürütülen bu araştırma; vezin, kafiye, üslup ve muhteva gibi somut ölçütlerle şüpheli kayıtları ele almaktadır.
Netice itibariyle Bâkî külliyatı etrafında zamanla oluşan isnat karmaşasını somut verilerle çözümleyen bu çalışma; metin neşri pratiklerini metodolojik bir süzgeçten geçirerek, sağlıklı bir edebiyat tarihinin ancak aidiyeti tescil edilmiş metinler üzerinden inşa edilebileceğini Bâkî örneğiyle somutlaştırmaktadır.