Yalan Yanlış: Mezenformasyonun Psikolojisi

Hiç doğru sandığınız bir bilginin aslında yanlış, yanlış sandığınız bir bilginin ise kısmen doğru olabileceğini fark ettiğiniz oldu mu? Peki bir bilginin doğru mu, yanlış mı, yoksa yanıltıcı mı olduğuna nasıl karar veriyoruz?
Günümüzde “yalan haber”, “dezenformasyon” ve “algı yönetimi” gibi kavramlar artık neredeyse gündelik hayatın birer parçası haline geldi. Sosyal medya, haber siteleri ve mesajlaşma grupları aracılığıyla her gün sayısız iddiaya maruz kalırken, hangisinin çarpıtılmış, hangisinin bağlamından koparılmış olduğunu ayırt etmek her zamankinden daha zor. Jon Roozenbeek ve Sander van der Linden, Yalan Yanlış: Mezenformasyonun Psikolojisi’nde bu belirsizliğin merkezine inerek mezenformasyonun, yani kasıtsız yayılan yanlış bilginin kökenlerini, insanların neden yanlış bilgilere inandığını ve bu bilgileri paylaşma motivasyonlarını inceliyorlar.
Psikoloji, davranış bilimleri ve iletişim araştırmalarına dayanan bu çalışma, mezenformasyonu evrimsel süreçlerden dijital çağın algoritmik yapılarına uzanan geniş bir çerçevede ele alıyor. Yazarlar sadece bir teşhis koymakla kalmıyorlar.
Manipülasyon tekniklerini henüz onlara maruz kalmadan fark etmeyi sağlayan aşılama teorisi ve önceden çürütme gibi kanıta dayalı stratejileri de tartışmaya açıyorlar.
Yalan Yanlış, doğruyla yanlış arasındaki gri alanları daha dikkatli değerlendirmek ve bilgi kirliliğinin hâkim olduğu bir çağda eleştirel bir bakış açısı geliştirmek isteyenler için kapsamlı bir başvuru kaynağı.
Jon Roozenbeek, Cambridge Üniversitesi ile Vrije Universiteit Amsterdam bünyesindeki Influence and Technology Lab’in direktörüdür.
Sander van der Linden, Cambridge Üniversitesi Psikoloji Bölümü’nde profesördür.