Türklerin Yahudiliğe Geçişi

Kafkasya’nın doğusunda, Hazar Denizi ile Kür ırmağı arasında yedi yüzyıl boyunca yaşamış, bugün adı bile çoğu okuyucuya yabancı bir Hristiyan krallık vardı: Aluank. On birinci yüzyılda Movsēs Daskhurantsi, bu unutulmuş ülkenin tarihini derlerken, hiç tahmin etmeden Türk halklarının erken dönemine ait en eşsiz tanıklıklardan birini de kayda geçiriyordu. Aluank Tarihi, Hunların kuzeyden inişini, Sabirlerin ve Onogurların akınlarını, 627 yılında Cebu Hakan ile Bizans imparatoru Heraklios’un Tiflis surları önünde kurduğu görkemli ittifakı, Piskopos İsrail’in Hun ülkesinde tanık olduğu kutsal ağaç törenlerini ve Tengri’ye sunulan kurbanları, çağdaş hiçbir Bizans veya Süryani kaynağında bulunmayan ayrıntılarla aktarır. Bu sayfaların ötesinde ise tarihin en şaşırtıcı dönüşümlerinden biri belirir: bir Türk hanedanın, Hazar Kağanlığı’nın, Yahudi dinini kabul edişi. Bu çalışma, Klasik Ermenice özgün metnin Mkrtitch Emin’in 1860 Moskova baskısı ile Varag Arak’elyan’ın 1983 Erivan eleştirel bastirel basımına dayanan ilk kapsamlı Türkçe çevirisini, Charles Dowsett’in Oxford eleştirel çevirisi Patkanov’un Sankt-Peterburg metniyle karşılaştırmalı olarak sunmakta; Hasday ibn Şaprut’un Kral Yosef’e yazdığı mektup, Schechter Belgesi ve Müslüman coğrafyacıların tanıklıklarıyla zenginleştirmttedir. Türk halklarının dini ve siyasi kimliğine dair en sessiz tanığın yüzyıllardan sonra ilk kez Türkçe konuştuğu bu kitap, Türkoloji, Hazar araştırmaları ve Kafkasya tarihi için vazgeçilmez bir kaynaktır.