Petrolün Diyetini Ödeyen İran'ı Anlamak

“Sömürgecilik zamanları geride kalmış gibi görünse de sömürgeciler amaçlarından hiç vazgeçmedi. Sadece ‘suret’ değiştirdiler. İran’ın son 150 yılında küresel güçler ellerini ülkenin üzerinden hiç çekmediler. İran halkının kendi kaderini tayin etmesine izin vermediler. 1900’lerin başında petrolün kıymetlenmesiyle ülkeye dış müdahaleler çok daha vahim bir hal aldı. İran bugün de petrolün diyetini ödemeye devam ediyor. Ülkenin yakın tarihine damga vuran bu gelişmeleri okuyunca sadece İran’ı değil Ortadoğu’da olup bitenleri de başka bir gözle değerlendireceğinizi ümit ederim.”

Eray Özer

İran, son yüz elli yılın en çalkantılı siyasal dönüşümlerinden bazılarına sahne oldu. Petrolün keşfiyle başlayan büyük güç mücadeleleri, anayasal hareketler, darbeler, devrimler, savaşlar ve toplumsal ayaklanmalar; yalnızca İran’ın kaderini değil, Ortadoğu’nun ve hatta dünyanın siyasi dengelerini de şekillendirdi.

Bu kitap, Kaçar Hanedanı’nın son dönemlerinden başlayarak İran’ın modernleşme arayışını, 1906 Anayasa Devrimi’ni, Pehlevi dönemini, Musaddık deneyimini, 1953 darbesini, Beyaz Devrim’i, 1979 İslam Devrimi’ni ve İslam Cumhuriyeti’nin kuruluşunu anlaşılır ve kronolojik bir çerçevede ele alıyor. Humeyni’den Hamaney’e, Rafsancani’den Hatemi’ye, Ahmedinejad’dan günümüz İran’ına uzanan süreçte ülkenin siyasal, ekonomik ve toplumsal dönüşü- münü gözler önüne seriyor.

Bugün nükleer programı, bölgesel nüfuzu, ABD ve İsrail ile yaşadığı gerilimler, genç nüfusun değişim talepleri ve ekonomik sorunlarıyla dünya gündeminin merkezinde yer alan İran’ı anlamak, yalnızca bu ülkeyi değil, çağımızın en önemli jeopolitik meselelerinden birini anlamak anlamına geliyor.

Eray Özer tarafından titizlikle hazırlanan bu kısa çalışma, karmaşık olayları sade bir dille aktararak Ortadoğu’yu anlamaya çalışanlar ve günümüz siyasetinin tarihsel kökenlerini keşfetmek isteyenler için güvenilir bir başlangıç niteliği taşıyor.