İnanç, Akıl ve Uygarlık _{Tarihsel Analiz Üzerine Bir Deneme}

Harold Joseph Laski’nin 1943’te kaleme olduğu hâlde, hâlâ geçerliliğini koruyan denemelerinde, uygarlık ve inanç sorgulanırken “kitle” ve “iktidar” ilişkileri ele alınıyor. “Aydın”ların iktidar ile akıl arasındaki konumunu derinlemesine ele alan bu çalışmada Laski, görüşlerini şu çarpıcı sözlerle dile getiriyor: “Kalabalığın, Beethoven’a cazı, Cézanne’ın otoportresine W. P. Frith’in Derby Day’ini, Shakespeare’in sonelerine Edgar Guest’in dizelerini, Anna Karenina’ya Rüzgâr Gibi Geçti’yi tercih etmesinin kaçınılmaz olduğunu kendi kendilerine söylediler. Bu kaçınılmazlık varsayımıyla, entelektüel kitlelere hitap etmeyi tamamen bıraktı ve kendini sadece çoğunlukla diğer entelektüellerle sınırlı tartışmalarla meşgul etti. Sonuç basitti: Toplumun temellerini yenilemeye çalışanlara yardım edebilecek entelektüeller, bu yenilemenin hem çıkarını hem de önemini önemsemez hâle geldiler ve egemen sınıfın bir uzantısı oldular. Bu ilişkinin sonucu olarak, giderek artan bir oranda, sadece egemen sınıfın genel standartlarını paylaşmakla kalmadılar, ayrıca standartları taklit etme arzularında, bedelinin her iki ulus ve sınıf arasında bir savaş olduğunu fark etmediler; bu savaş giderek ertelenemez hâle geliyordu. Kendilerini halk hareketinden ne kadar kopardılarsa, kitlelerin zihinlerinin ve kalplerinin eğitim ve disiplin geliştirebileceği ortamdan mahrum bıraktıklarını anlamadılar.” Gerçekçi tespitlerin güncelliğini yitirmediğini gösteren bu kitabı okurlarımızla paylaşmaktan onur duyarız.