Felatun Bey ve Rakım Efendi

Yanlış Batılılaşmanın İlk Büyük Hicvi: İki Karakter, İki Dünya
Ahmet Mithat Efendi, Türk edebiyatının en ikonik zıtlıklarından birini inşa ettiği Felatun Bey ve Rakım Efendi ile okuru 19. yüzyıl İstanbul’unun sosyal labirentlerine götürüyor. Sadece bir roman değil, aynı zamanda toplumsal bir rehber niteliği taşıyan bu eser; "alafranga" özentiliği ile "idealize edilmiş" çalışma ahlakını karşı karşıya getiren zamansız bir başyapıttır.
Zıtlıkların Uyumu: Bir yanda mirasyedi, şık giyimli fakat içi boş Felatun Bey; diğer yanda emeğiyle yükselen, hem Doğu’nun irfanına hem Batı’nın ilmine sahip Rakım Efendi.Toplumsal Bir Ayna: Ahmet Mithat, Beyoğlu’nun eğlence hayatından ev içindeki mütevazı yaşama kadar, Tanzimat devri insanının zihinsel karmaşasını ustalıkla resmeder.Eğlendirirken Öğreten Üslup: Yazarın "Hâce-i Evvel" kimliğiyle araya girip okurla sohbet ettiği, sorular sorduğu ve öğütler verdiği o kendine has samimi anlatım tekniği.
"Felatun Bey’e göre medeniyet; şık giyinmek, Fransızca birkaç kelime gevelemek ve borç içinde debelenmektir. Rakım Efendi’ye göre ise medeniyet; çalışmak, öğrenmek ve özünü unutmadan gelişmektir."
Türk romanının emekleme dönemindeki en canlı ve en tartışılan örneklerinden biri olan bu eser, bugün hâlâ güncelliğini koruyan "kültürel kimlik" meselesine ışık tutar. Karikatürize edilmiş karakterleri ve akıcı diliyle hem bir dönem panoraması sunar hem de okura "nasıl yaşamalı?" sorusunu sordurur. Edebiyat tarihimizin bu temel taşını okumak, bugünün modernleşme sancılarını anlamak için de elzemdir.