Devletlerimiz Zengiler

11. yüzyıl sonlarında Selçuklularla ve 12. yüzyılın başlarında da Haçlılarla tanışan ve zor günler geçiren Suriye, 1127’de Musul ve 1128 yılında Halep’e hâkim olan İmâdüddin Zengî ile rahatlamaya başlamıştır. Böylece Zengîler Devleti’nin temelleri atılmış, Selçukluların eski Halep valisi Kasîmüddevle Aksungur’un nesli, 1183’e kadar Suriye ve kısa süre de olsa Mısır’da, 1230’lara kadar da Musul, Şehrizor, Sincar ve Cezîret-i İbn Ömer’de hüküm sürmüştür. Halep kolu, Musul ve çevresindeki Zengîlerden daha az ömürlü olsa da Haçlılarla mücadele hususunda en etkin yollara başvurmaları ve Suriye’de birliği temin etme açısından kararlı bir tutum izlemeleriyle, kendilerini unutulmaz yapmıştır. Suriye’nin bağrında bir ur olarak görülen Dımaşk Atabegliği’nin sona erdirilerek Kudüs Haçlıları’nın yalnızlaştırılmaları en önemli muvaffakiyetleri arasında görülmüştür. Caber’deki son Ukaylîlerin ve Şeyzer’deki Münkızîlerin Nûreddin Zengî’ye boyun eğmeleri de güçlerine güç katmıştır. Onların asıl büyük başarıları, önce 1144’te Urfa’nın Haçlılardan alınması ve 1153’te de Kontluğun son topraklarının ortadan kaldırılması olmuş, 1171’de Şiî Fâtımîlerin Mısır’daki hâkimiyetlerine son verilmesi ise Zengîleri zirveye taşımıştır. Nûreddin’in 1174’te vefatıyla dengeler Eyyûbîler lehine ağır basmış, önce Dımaşk, 1183’te de Halep Selahaddin’in kontrolüne girmiştir. Musul ve çevresindeki diğer kol bir müddet daha yaşasa da İldenizliler, Begteginliler ve Artuklukların gölgesinde kalarak sona ermiştir. Zengîler Devleti’nin İslâm dünyasına kazandırdığı en önemli şey ise Kudüs’ün fethine giden yolun açılması olmuştur.