Bedenden Söze: Türkçe Organ Deyimlerinin Edim Bilimi

Deyimler, bir dilin konuşurlarının dünyayı nasıl gördüğünü ve birbirleriyle nasıl ilişki kurduğunu en yoğun biçimde taşıyan dil birimleri arasındadır. Türkçenin deyim varlığına bakıldığında, bu birimlerin önemli bir bölümünün göz, baş, ağız, el, ayak, yürek, gönül gibi organ ve beden parçası adları üzerine kurulduğu görülür. Beden, insanın dünyayı algıladığı ve dünyaya etki ettiği ilk alandır; bu nedenle dil konuşurlarının övgüyü, yergiyi, uyarıyı, sitemi ya da beddualarını çoğu zaman beden üzerinden dile getirmesi şaşırtıcı değildir. Bu kitap, söz konusu deyimlerin ne anlama geldiğinden çok, konuşma içinde ne iş gördüğü sorusundan yola çıkmaktadır.

Türkçe deyimler üzerine yapılan çalışmalar uzun süre derleme, sınıflandırma ve anlam açıklaması ekseninde ilerlemiştir. Bu çalışmalar alanın temelini oluşturmuştur. Elinizdeki kitap ise Ömer Asım Aksoy'un Deyimler Sözlüğü'ndeki organ ve beden parçası deyimlerini edim bilimi açısından, söz edimi ve yüz kavramları üzerinden sistemli biçimde ele alma denemesidir.

Bu çalışmanın Türkçe deyimlerin edim bilimi açısından incelenmesine katkı sağlamasını, bundan sonra yapılacak bağlam ve kullanım temelli derlem çalışmalarına da bir başlangıç noktası oluşturmasını umuyorum. Siz değerli okuyucularımızın tüm eleştirileri bu çalışmayı daha iyi bir noktaya taşıyacaktır. Bu nedenle çalışma için her türlü öneri ve eleştirilerinizi heyecanla bekliyorum.